W nawiązaniu do artykułu „O stronie Nowa Biała City” Co czyni Nową Białą wyjątkową?

Przełom Białki i jego twórca czyli Rzeka Białka. Skąd się bierze niezwykłość tej jedynej rzeki w Polsce mającej typowy charakter alpejski? Jaki miała wpływ na naszą przeszłość i dzień dzisiejszy?

Z Morskiego Oka wypływa potok zwany Rybim Potokiem. Powyżej schroniska w Dolinie Roztoki, Rybki Potok łączy się z Bielą Vodą niosącą wody z jezior Tatr Słowackich. Od tego miejsca mamy już rzekę Białkę. Dlaczego rzeka a nie potok? Ponieważ spełnia ona kryteria definicji, że rzeka to naturalny, powierzchniowy ciek wodny płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek wodny o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².

Jako rzeka płynie Białka coraz szerszym korytem stanowiąc jednocześnie naturalną granicę pomiędzy Polską i Słowacją. Płynie Doliną Białki, największa z tatrzańskich dolin walnych po północnej stronie gór (druga co do wielkości w całych Tatrach). Powyżej Jurgowa łączy się jeszcze z jednym potokiem płynącym ze Słowacji. To Javorovi Potok zwany również Javoriną. Dalej płynie mijając miejscowości Brzegi, Bukowinę Tatrzańska, Białkę Tatrzańska, przemyka gładko pod żelaznym mostem prowadzącym do Trybsza. Poniżej mostu natrafia na przeszkodę, pradawny mur skał wapiennych rozciętych jej wodami dawno, dawno temu. To przełom Białki.

Przełom rzeki Białki, to miejsce pomiędzy skałkami Kramnicą (688 m n.p.m., wysokość względna 65 m) na prawym brzegu i Obłazową (670 m n.p.m., wysokość względna 47 m) na lewym brzegu. Prócz tych dwóch większych skał występują jeszcze dwie mniejsze. Formalnie rzecz biorąc rezerwat należy do dwóch mezoregionów geograficznych: Kramnica znajduje się w Pieninach Spiskich, Obłazowa w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej (należy zaznaczyć, że nasza Cisowa Skała o wysokości 686 m n.p.m. jest najwyższym wzniesieniem kotliny). Granicą między tymi regionami jest Białka. Faktycznie jednak obydwie skały Obłazowa i Kramnica są tego samego pochodzenia. Stanowiły kiedyś jeden masyw, zostały rozcięte przez Białkę, która utworzyła w nich przełom o szerokości około 100 m.

Po raz pierwszy utworzono tutaj rezerwat przyrody w 1931 na powierzchni 7,5 ha, w 1959 potwierdzono jego status prawny, zwiększając powierzchnię do 8,51 ha. Rezerwat utworzono ze względu na wielkie walory przyrodnicze, krajobrazowe i naukowe tego miejsca. Występuje tutaj reliktowa roślinność naskalna i zabytki archeologiczne o których szeroko pisano w innych artykułach na tej stronie.

Białka to również granica oddzielająca Spisz a właściwie Polski Spisz od Podhala. Nazwą Polskiego Spisz określa się obszar, którego zasięg wyznaczają koryta rzek Dunajca i Białki oraz granica państwowa ze Słowacją. Na tym terytorium czyli po prawej stronie rzeki leży trzynaście wsi. A co z czternastą, tą po lewej stronie czyli Nową Białą?

I tu znowu zadziałała rzeka i jej charakter. A mianowicie najprawdopodobniej na początku XVII wieku po wielkiej powodzi, kiedy wody opadły, okazywało się, że koryto rzeczne znalazło sobie inne miejsce. Wieś Nowa Biała historycznie i kulturowo stanowiąca część Spisza znalazła się na zachodnim czyli lewym brzegu rzeki Białki. Rzeka zmieniła bieg przerzucając Nową Białą na “podhalańską” stronę. I od tej pory za sprawą rzeki czternasta wieś spiska Nowa Biała jest na lewym brzegu.

Przez stulecia w przeszłości i każdego dnia dzisiaj ludzie żyją razem z tą rzeką. Codziennie ją słyszymy i widzimy. Miała ona wpływ na naszą przeszłość ma również wpływ na nasza teraźniejszość. I śmiało możemy powiedzieć to nasza rzeka. Ze wszystkimi jej dobrodziejstwami i kaprysami czasami groźnymi i niebezpiecznymi. Jesteśmy na nią skazani i musimy nauczyć się z nią żyć. Człowiek żyje razem z rzeką, jest z nią od 30 000 lat, człowiek przemija a rzeka. A rzeka płynie dalej.

Więc co czyni Nową Biała wyjątkową? Zapewne rzeka. Ale też ludzie tu żyjący. Jak i ci, którzy mieli i mają tu korzenie swojego pochodzenia.

Opracował: Paweł Długi

Inne: Przy opracowaniu materiału korzystano częściowo z informacji zawartych na stronie Wikipedii.

O autorze

Paweł Długi
Mieszkam w Nowej Białej. Możliwość współtworzenia strony motywuje mnie do dalszego poznawania naszej przeszłości, która zawsze mnie interesowała. A ciekawa przeszłość, często niesamowita i skomplikowana jest tu wszędzie. Będę ją prezentował w formie amatorskiej ale jednocześnie sprawdzonej. Oczywiście zastanawiam się nad naszą przyszłością, która wynika z przeszłości i z dnia dzisiejszego. O tych dzisiejszych, bieżących wydarzeniach też chcę informować. Pozdrawiam czytających. Jak macie pytania i propozycje PISZCIE !

Komentarze

Ing. Pavel Ondrejmiška pisze:

Wrzesień 11, 2011 o 11:28

Dobrý deň,
s manželkou sme navštívili Novú Belú (počas farských dožiniek ). V prípade záujmu Vám môžem poslať doplňujúce fotografie k tomuto Vášmu článku.

http://www.mojevideo.sk/srch/do%C5%BEinky/

S pozdravom
Pavel

Staszek Krzysztofek pisze:

Wrzesień 11, 2011 o 11:43

Dobrý deň,
Fotografie môžu stať na adresu: stachura@nowabiala.com

S pozdravom