Jak pewnie każdy słyszał w Obłazowej archeolodzy pod przewodnictwem prof. dr hab. Pawła Valde-Nowaka odkryli najstarszy na świecie bumerang wykonany z ciosu mamuta. Datowany na ok. 30 00 lat p.n.e; ma 71cm długości i waży ok. 800g. Ale to tylko jeden przedmiot z wielu znalezionych w naszej jaskini.

Początki prac

Wykopaliska wewnątrz jaskini Obłazowej rozpoczęto latem 1985r. Wtedy jeszcze badacze nie zdawali sobie sprawy, jak ważną funkcję spełniały pienińskie pieczary dla paleolitycznych łowców sprzed  kilkunastu i kilkudziesięciu tysięcy lat. Do 1985r, a więc do chwili dokonania pierwszych w Jaskini w Obłazowej, północno karpackie stanowisko paleolityczne wiązały się z paleolitem schyłkowym. Tymczasem odkryliśmy znacznie starsze ślady osadnictwa, bo datowane na górny i środkowy paleolit – wyjaśnia prof. Valde-Nowak

Budowa jaskini

Jaskinię tworzy komora o długości 9 metrów, do której wiedzie niewielki korytarz. Pierwsze ślady użytkowania jaskini wiążą się z neandertalczykiem. Znaleziono narzędzia krzemienne, które wykonał je pra człowiek

Badania jaskini

Badania posuwały się wolno, gdyż archeolodzy zagłębiali się kilkucentymetrowymi warstwami, a dodatkowo cały wydobyty urobek przesiewali na sitach (których oczka były średnicy dziesiątych części milimetra. Skrupulatne procedury pozwoliły badaczom zarejestrować pozostałości różnych zwierzą, w tym drobnych gryzoni. To czułe wskaźniki, istotne przy wszelkiego rodzaju rekonstrukcjach środowiska w otoczeniu jaskini.

Spektakularne odkrycia

W jaskini Obłazowej dokonano spektakularnego odkrycia – znaleziono najstarszy znany na świecie bumerang wykonany z ciosu mamuta. Liczy ponad 30 tyś. lat i wykonał go człowiek o czym świadczą odkryte tuż przy nim fragmenty kości palców. To najstarsze jak dotąd odkryte na ziemiach polskich kości człowieka anatomicznego współczesnego.

Z warstwy tej pochodzi też rogowy przekłuwacz, dwa rogowe kliny o cechach narzędzi związanych z górnictwem skał krzemionkowych oraz trzy zawieszki z przewierconych kłów lisa polarnego. Ponadto znalezione zostały dwie muszle ślimaka Conus wydobyte z osadów kopalnych. Uzupełnieniem zespołu przedmiotów z surowców organicznych jest owalny paciorek z kości – dodaje prof. Valde-Nowak.

Czerwona ochra

Wszystkie wymienione przedmioty noszą na sobie ślady czerwonego, barwiącego pigmentu – ochry. Część kamiennych narzędzi wykonywano z surowców pochodzących z dużej odległości, sięgającej 300 km – krzemienia czekoladowego z okolic Iłży oraz krzemienia święciechowskiego z okolic Annopola. W zespole zabytków z tej warstwy niemal nie występują odpady związane z masową produkcją krzemieniarską, czy ćwiartowaniem upolowanych zwierząt, które są obecne zarówno z warstwach wcześniejszych i późniejszych.

Materiał robi wrażenie starannie wyselekcjonowanego. Większość zabytków możemy uznać za przedmioty o znacznej wartości dla ówczesnego człowieka. Dodatkowo obecność kości ludzkich może sugerować pochówek cząstkowy lub symboliczny – wyjaśnia prof. Paweł Valde-Nowak.

Ludzkie dłonie

Szczególnie ciekawe możliwości interpretacyjne dotyczą odkrytych fragmentów ludzkiej dłoni, znalezionych w towarzystwie ozdób, zabytków sztuki i bardzo rzadko odkrywanych paleolitycznych przedmiotów. Zdaniem naukowca, rysuje się co najmniej kilka hipotez.

Szamanizm…?

Na pierwszy plan wysuwa się uznanie skupiska za przejaw szamanizmu, w którym istotne znaczenie miała symbolika ludzkiej dłoni, tak dobrze udokumentowana przedstawieniami jaskiniowymi dzisiejszej Francji i Hiszpanii. Wiele dłoni uwiecznionych przez górnopaleolitycznego myśliwego w mrokach tamtejszych jaskiń nie jest kompletna – brakuje części palców. Wśród propozycji interpretacyjnych na plan pierwszy wysuwa się rytualna amputacja członów palców, np. podczas obrzędów inicjalnych, czy żałobnych - wyjaśnia archeolog

Zasiedlenia jaskini

Jaskinia Obłazowa była zasiedlana wielokrotnie, nie tylko w czasie starszej epoki kamienia. Archeolodzy znaleźli również przedmioty z okresu późnego średniowiecza – m. in. żelazny grot bełtu kuszy i fragmenty ceramiki.

Finansowanie prac

Prace w Obłazowej były finansowane z grantu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego który się już zakończył. Kontynuowanie prac jest więc uzależnione od znalezienia innych środków.

• Tekst – PAP nauka w Polsce – www.naukawpolsce.pl
• Foto – Paweł Valde-Nowak

O autorze

Stanisław Krzysztofek
Aktualnie jestem uczniem Gimnazjum im. Jana Pawła II w Krempachach. Moją pasją jest fotografia, a hobby dziennikarstwo. Na bieżąco relacjonuję najważniejsze i najciekawsze wydarzenia z życia Nowej Białej. Daje mi to dużo frajdy i pomaga rozwijać moje zdolności dziennikarskie. Planuję w przyszłości zostać dziennikarzem.